Türkçe Sitesi

Anlatım Bozuklukları – Türkç

12/05/2014 19:49

Anlatım bozuklukları iki kısımda incelenebilir;

– Anlama Dayalı Bozukluklar (Bağdaşıklık)
– Dilbilgisine Dayalı Bozukluklar (Bağlaşıklık)

Anlama Dayalı Bozukluklar

1. Gereksiz sözcük kullanımı

– Annem her sabah bize portakal suyu sıkar.

Cümleden “suyu” kelimesi atılması gereklidir. Çünkü portakal sıkılır ve suyu elde edilir.

– Hasan bana gizli sırlarını anlatacak.

Sır zaten gizlidir, gizli kelimesi gereksiz kullanılmıştır.

2. Sözcüğün yanlış anlamda kullanımı

– Fiyatlar pahalı olduğundan satışlar durgun.

Fiyatlar yüksek olur, ürünler pahalı olur.

– Hasan derslerinde çekimser davranıyor.

Çekingen davranıyor olmalıydı.

3. Sözcüğün yanlış yerde kullanılması

– Ağrısız kulak delinir.

Ağrıyan kulaklar delinmiyor yani? Kulak ağrısız delinir olmalıydı.

– Yüzme en iyi denizde öğrenilir.

Doğrusu yüzme denizde en iyi öğrenilir olacak.

– Alınan bu karar savaşta askerin daha çok ölmesine yol açtı.

Ölmenin çokluğu ya da azlığı yoktur. “daha çok” ile “asker” yer değiştirmelidir.

4. Çelişen ifadelerin bir arada kullanımı

– Elbette bize bugün belki gelir.

Elbette ile belki tezatlık oluşturuyor.

– Genellikle hep aynı hatayı yapıyorum.

Burada da genellikle ve hep cümlede farklı anlamlara yol açıyor.

– Aşağı yukarı tam beş kişi vardı.

Tam kesindir aşağı yukarı belirsizliktir.

5. Deyimlerin yanlış yerde kullanılması

– Çok anlayışlı biridir, her şeye burun kıvırır.

Burun kıvırmak deyimi küçümsemek anlamına gelir.

6. Mantık hatası

-Beyin zarı iltihapları tedavi edilmezse ölüme hatta sara nöbetlerine yol açabilir.

Ölüm, sara nöbetinden daha ciddidir. Bu nedenle ikisi yer değiştirmeli.

Aşağıdaki anlatım bozukluklarını siz bulun:

– Hasta yemeğini erken yemesi gerektiği halde bu yasağa uymuyordu.

– Hastayı doktor çok iyi tanıyordu ve çok iyi yardımcı oluyordu.

– Bizim sınıftan aşağı yukarı üç beş kişi derse geç kalmıştı.

NOT: Bir cümlede virgül, ve bağlacı ya da fiilimsi varsa o cümlede anlatım bozukluğu yapılmış olma ihtimali fazladır.

Dilbilgisine Dayalı Bozukluklar

1. Nesne Eksikliği

– Emre hep oyuncağıyla oynadı, hiç bırakmadı.

“onu hiç bırakmadı” olmalıydı.

– Gençlere yardımcı olup yönlendirirdi.

“onları yönlendirirdi” olmalıydı.

2. Dolaylı Tümleç Eksikliği

– Seni hep aradım ama ulaşamadım.

“sana ulaşamadım” olmalıydı.

– İçeri girip çıkarken sessiz olunuz.

“İçeri girip dışarı çıkarken” olmalıydı.

3. Zarf Tümleci Eksikliği

– Kardeşini çok sever ama anlaşamazdı.

“Onunla anlaşamazdı” olacaktı.

4. Özne Eksikliği

– Bu tür dergilerin sayısı arttıkça okunmaz olur.

“dergiler okunmaz olur” olmalıydı.

– Hasan’ın kolu kırıldığından okula gitmedi.

“Hasan okula gitmedi” olacaktı.

5. Yüklem Eksikliği

– Kardeşine karşı sabırlı ve onu üzmemelisin.

– Bazı öğrenciler hiç, bazıları ise çok çalışıyor.

“hiç çalışmıyor” olmalıydı.

6. Özne – Yüklem uyuşmazlığı

– Herkes dersi dinliyor, çıt bile çıkarmıyordu.

“kimse çıt bile…” olmalıydı.

– Ben kendi odama, Fatma da kendi odasına yattı.

“Ben kendi odama yattım, Fatma’da kendi odasına yattı” olabilirdi ya da bunun yerine fiil 1. çoğul şahıs ile sonlanabilirdi “yattık”.

7. Tekillik – Çoğulluk Uyuşmazlığı

– Kuşlar daldan dala uçuyorlardı.

– Halk binanın önünde toplandılar.

– Herkes dersi dikkatlice dinliyorlar.

Yukarıdaki örneklerde -ler -lar fazlalıktır.

8. Tamlayan Eksikliği

– Siyasi ve ekonomi alanında kararlar alındı.

“Siyasi alanda ve ekonomi alanında…” olacaktı.

– Oraya ne gittim ne de adresini bilirim.

“… ne de oranın adresini bilirim” olmalıydı.

9. Ek Eylem Eksikliği

– Hasan çok akıllı ama dikkatli değildir.

“…akıllıdır ama…” olmalıydı.

– Onlar eşyaları indiriyor, biz de yukarı çıkarıyorduk.

“… indiriyorlardı, biz de …” olmalıydı.

10. Çatı uyuşmazlığı

– İnsan başarılı olursa hayattan zevk alınır.

Yukarıda ilk yan cümle etken, ikinci cümle edilgen çatılıdır.

Aşağıdaki anlatım bozukluklarını bulun:

– Amasya’nın elması meşhurdur.

– Kardeşini görmüyorum.

– Küçük ağaçların arkasına saklandı.

– Sıcaklık sıfırın altında eksi üç dereceydi.

– Türkçe dili zengin bir dildir.

– Çocukların hiçbiri ders çalışmadı, oyun oynadılar.

– Pirincin taşını ayıkladı, yıkadı.

– Ona küstüm, bir daha konuşmam.

– Her gün bir kola, bir hamburger yiyorum.

– Bunu kendim ve arkadaşlarım adına söylüyorum.

Bağdaşıklık,Bağlaşıklık,Çatı Uyuşmazlığı,deyimler,Deyimlerin Yanlış Kullanılması,Dolaylı Tümleç Eksikliği,Ek Eylem Eksikliği,eylem,Fiilimsi,Gereksiz Sözcük Kullanımı,Mantık Hatası,nesne,Nesne Eksikliği,Özne Eksikliği,Özne Yüklem Uyuşmazlığı,Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanımı,Tamlayan Eksikliği,Yüklem Eksikliği,Zarf Tümleci Eksikliği,

Yorum Yapın